شرایط کار حین تحصیل در چین ۲۰۲۶؛ قوانین جدید، فرصتها و خط قرمزها
- کارشناس ایرانی نو
- بدون نظر
چین، اژدهای اقتصادی جهان، در سال ۲۰۲۶ دیگر تنها یک مقصد تحصیلی ارزان نیست؛ بلکه به قطب جذب نخبگان بینالمللی تبدیل شده است. تحصیل در رشته پزشکی در چین و همچنین تحصیل در رشته دندانپزشکی در چین در حال حاضر جزو پرتقاضاترینها قرار دارند. با افزایش هزینههای زندگی در شهرهای بزرگ چین مثل شانگهای و پکن، سوالی که ذهن هر دانشجوی ایرانی را درگیر میکند این است: «آیا کار دانشجویی در چین قانونی است؟»
تا همین چند سال پیش، پاسخ دولت چین به این سوال یک «نه» قاطع بود. اما در سال ۲۰۲۶، با تغییر سیاستهای جمعیتی و نیاز چین به استعدادهای جهانی، پنجرههای جدیدی باز شده است. با این حال، قوانین چین همچنان یکی از پیچیدهترین و سختگیرانهترین سیستمهای جهان است و یک اشتباه کوچک میتواند به قیمت «دیپورت» و ممنوعالورودی دائم تمام شود.
این مقاله یک راهنمای توریستی نیست؛ بلکه یک سند حقوقی و مشاورهای برای دانشجویانی است که میخواهند ضمن رعایت قانون، در سال ۲۰۲۶ درآمد ارزی داشته باشند. البته اگر قصد دارید درباره شرایط کار پس از تحصیل در چین اطلاعات کسب کنید هم روی این لینک کلیک نمایید.
۱. واقعیت حقوقی: آیا اجازه کار برای دانشجویان خارجی در چین وجود دارد؟
در قوانین مهاجرتی چین (سال ۲۰۲۶)، ویزای دانشجویی (X1 و X2) ذاتاً اجازه کار ندارد. یعنی صرف داشتن ویزای تحصیلی به شما حق کار کردن نمیدهد. اما تبصرههای مهمی وجود دارد.
تغییرات قانون در سال ۲۰۲۶
دولت چین برای رقابت با آمریکا و اروپا، طرحی به نام «مدیریت استعدادهای خارجی» را اجرا کرده است. طبق این قانون جدید، دانشجویان خارجی در صورتی که شرایط زیر را داشته باشند، میتوانند به صورت پارهوقت (Part-time) یا کارآموزی (Internship) مشغول به کار شوند:
-
ویزای X1: دانشجو باید دارای ویزای بلندمدت (X1) و اجازه اقامت (Residence Permit) باشد. (دانشجویان دورههای زبان یا کوتاهمدت X2 معمولاً اجازه کار ندارند).
-
مجوز دانشگاه: دانشگاه باید رضایتنامه کتبی صادر کند. (مشروط به نمرات بالا و حضور منظم در کلاس).
-
ثبت در اداره پلیس: محل کار و نوع شغل باید در اداره ورود و خروج (PSB) ثبت شده و مهر مخصوص در پاسپورت یا اجازه اقامت درج شود.
هشدار قرمز ۲۰۲۶: کار کردن بدون ثبت این مجوز در پاسپورت، مصداق بارز «کار سیاه» (Illegal Employment) است. سیستمهای نظارتی چین در سال ۲۰۲۶ با استفاده از هوش مصنوعی و ردیابی تراکنشهای ویچت (WeChat Pay)، متخلفان را سریعتر از همیشه شناسایی میکنند.
۲. انواع کار دانشجویی مجاز در چین
به طور کلی، سه مسیر قانونی برای کسب درآمد وجود دارد:
الف) کار در داخل دانشگاه (On-Campus Job)
این امنترین و راحتترین روش است. دانشگاهها برای موقعیتهایی مثل دستیار استاد (TA)، کار در کتابخانه، آزمایشگاه یا دفاتر اداری بینالمللی، به دانشجویان حقوق میدهند.
-
درآمد: معمولاً پایین است (بین ۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰ یوان در ماه).
-
مزیت: نیاز به مجوزهای پیچیده پلیس ندارد و به عنوان کمکهزینه تحصیلی (Subsidy) پرداخت میشود.
ب) کارآموزی خارج از دانشگاه (Off-Campus Internship)
این جذابترین گزینه در سال ۲۰۲۶ است. شرکتهای تکنولوژی در شنژن، پکن و هانگژو تشنهی جذب مهندسان و متخصصان خارجی هستند.
-
شرایط: شغل باید مرتبط با رشته تحصیلی باشد.
-
درآمد: در سال ۲۰۲۶، حقوق کارآموزی در شرکتهای بزرگ (مثل Tencent، Huawei یا شرکتهای خودروسازی برقی) بین ۳۰۰۰ تا ۶۰۰۰ یوان در ماه است.
ج) کار پارهوقت (Part-time Work)
این شامل تدریس زبان یا کارهای خدماتی است که قوانین سختگیرانهتری دارد و حتماً باید مجوز “Work-Study” روی ویزا ثبت شود.
۳. فرآیند دریافت مجوز کار پارهوقت (گامبهگام ۲۰۲۶)
برای اینکه بتوانید قانونی کار کنید، باید از هفتخوان رستم عبور کنید. این پروسه در سال ۲۰۲۶ به شرح زیر است:
-
پیدا کردن کارفرما: ابتدا باید شرکتی را پیدا کنید که حاضر باشد با شما قرارداد پارهوقت ببندد و مدارک قانونی ارائه دهد.
-
تاییدیه دانشگاه: فرم تقاضا را به دفتر دانشجویان بینالمللی (ISO) دانشگاه میبرید. دانشگاه معدل، حضور و غیاب و رفتار شما را بررسی میکند.
-
نکته: اگر مشروط شده باشید یا غیبت زیاد داشته باشید، دانشگاه مجوز نمیدهد.
-
-
مراجعه به اداره ورود و خروج (PSB): با در دست داشتن نامه دانشگاه و قرارداد شرکت، به اداره پلیس مهاجرت میروید.
-
درج مهر روی اقامت: پلیس پس از بررسی (که حدود ۱۰ روز کاری طول میکشد)، عبارتی تحت عنوان “Internship” یا “Part-time Work” را در صفحه توضیحات اجازه اقامت شما درج میکند.
-
شروع کار: حالا میتوانید قانونی کار کنید.
۴. بازار کار تدریس زبان انگلیسی؛ همچنان پرسود اما پرخطر
یکی از محبوبترین روشهای کار دانشجویی در چین برای ایرانیان، تدریس زبان انگلیسی است. اما در سال ۲۰۲۶، چین سیاستهای “Double Reduction” (کاهش فشار درسی) را با شدت بیشتری اجرا میکند.
آیا ایرانیان میتوانند مدرس زبان باشند؟
قانوناً، برای دریافت ویزای کاری مدرس زبان (Z Visa)، فرد باید از کشورهای انگلیسیزبان (Native) باشد. اما برای کار دانشجویی پارهوقت، اگر نمره آیلتس بالا یا مدرک مرتبط (ادبیات انگلیسی) داشته باشید و لهجه شما عالی باشد، برخی آموزشگاهها با مجوز قانونی شما را استخدام میکنند.
-
درآمد تدریس زبان در سال ۲۰۲۶:
-
تدریس خصوصی: ۲۰۰ تا ۴۰۰ یوان در ساعت.
-
تدریس در آموزشگاه: ۱۵۰ تا ۲۵۰ یوان در ساعت.
-
-
ریسک بزرگ: بسیاری از آموزشگاهها پیشنهاد کار بدون مجوز (سیاه) میدهند. در سال ۲۰۲۶، جریمه آموزشگاههایی که دانشجوی غیرقانونی میگیرند ۱۰ برابر شده است، بنابراین آنها کمتر ریسک میکنند. اما اگر گیر بیفتید، شما دیپورت میشوید، نه مدیر آموزشگاه!
۵. کارآموزی در شرکتهای چینی؛ سکوی پرتاب
اگر در رشتههای مهندسی، کامپیوتر (AI)، معماری یا تجارت تحصیل میکنید، هدف شما باید کارآموزی در چین باشد.
شهرهای طلایی برای کارآموزی ۲۰۲۶:
-
شنژن (Shenzhen): پایتخت سختافزار جهان. شرکتهای پهپادسازی و الکترونیک.
-
هانگژو (Hangzhou): قطب تجارت الکترونیک (Alibaba).
-
شانگهای (Shanghai): مرکز مالی و شرکتهای چندملیتی.
نکته: در سال ۲۰۲۶، بسیاری از این شرکتها به دانشجویان خارجی که به زبان چینی (HSK 5 یا بالاتر) مسلط باشند، حقوقهای بسیار بالاتری میدهند. تسلط به زبان چینی کلید طلایی درآمدزایی است.
۶. درآمد کار پاره وقت در چین (تحلیل اقتصادی ۲۰۲۶)
میزان درآمد شما به شهر و مهارتتان بستگی دارد. (ارقام به یوان چین – RMB):
| نوع شغل | درآمد ساعتی/ماهانه (تقریبی) | سطح سختی دریافت مجوز |
| دستیار استاد (TA) | ۲۰۰۰ – ۳۵۰۰ یوان (ماهانه) | آسان |
| کار در کافه/رستوران | ۲۰ – ۳۰ یوان (ساعتی) | متوسط (معمولاً نمیارزد) |
| تدریس زبان انگلیسی | ۲۰۰ – ۴۰۰ یوان (ساعتی) | سخت (رقابت با Nativeها) |
| مدلینگ (Commercial) | ۵۰۰ – ۲۰۰۰ یوان (پروژهای) | سخت (نیاز به چهره خاص) |
| کارآموزی مهندسی/IT | ۴۰۰۰ – ۸۰۰۰ یوان (ماهانه) | متوسط (نیاز به رزومه قوی) |
| فریلنسری (آنلاین) | متغیر (دلاری) | بسیار آسان (غیرقابل ردیابی) |
نکته فریلنسری: اگر برنامهنویس یا گرافیست هستید، درآمد دلاری از سایتهای خارجی و نقد کردن آن از طریق صرافیها، امنترین روش درآمدزایی است که نیاز به مجوز چین ندارد (چون درآمد در خاک چین تولید نمیشود).
۷. خطرات کار سیاه (سه غیرقانونی یا San Fei)
دولت چین کمپینی به نام “San Fei” دارد که با سه گروه برخورد میکند:
-
ورود غیرقانونی.
-
اقامت غیرقانونی.
-
کار غیرقانونی.
عواقب کار بدون مجوز در سال ۲۰۲۶:
-
جریمه نقدی: بین ۵,۰۰۰ تا ۲۰,۰۰۰ یوان (حدود ۷۰۰ تا ۳۰۰۰ دلار).
-
بازداشت: ۵ تا ۱۵ روز بازداشت اداری در بازداشتگاه پلیس.
-
دیپورت (اخراج): لغو ویزای تحصیلی و اخراج فوری از چین.
-
لیست سیاه: ممنوعیت ورود به چین برای ۵ تا ۱۰ سال.
چگونه گیر میافتند؟
در سال ۲۰۲۶، پلیس چین از روی تراکنشهای مشکوک بانکی (دریافت پول منظم از اشخاص ناشناس در ویچت) و گزارشهای مردمی (همسایهها یا رقبای کاری) دانشجویان متخلف را شناسایی میکند.
۸. محدودیت ساعت کاری
طبق قوانین ۲۰۲۶، حتی با داشتن مجوز قانونی، دانشجو محدودیت ساعت کاری دارد:
-
حداکثر ۸ ساعت در هفته در طول ترم تحصیلی.
-
حداکثر ۱۶ ساعت در هفته (یا ۴۰ ساعت بسته به استان) در ایام تعطیلات تابستانی و زمستانی.
۹. تفاوت قوانین در شهرهای مختلف
چین سیستم فدرالی ندارد، اما مناطق آزاد تجاری قوانین منعطفتری دارند.
-
شانگهای و پکن: قوانین شفافتر اما نظارت پلیس بسیار شدیدتر است.
-
شهرهای کوچک: پیدا کردن کار سختتر است، اما نظارت پلیس هم ممکن است کمتر باشد (هرچند ریسک همیشه هست).
-
منطقه آزاد هاینان (Hainan): در سال ۲۰۲۶ قوانین ویژهای برای جذب توریست و کارمند خارجی دارد که ممکن است اجازه کار راحتتری بدهد.
جمعبندی: استراتژی هوشمندانه برای ۲۰۲۶
اجازه کار برای دانشجویان خارجی در چین در سال ۲۰۲۶ وجود دارد، اما مسیر آن از “دفتر بینالملل دانشگاه” و “اداره پلیس” میگذرد.
توصیه نهایی کارشناس:
-
سال اول فقط درس بخوانید: تا زمانی که زبان چینی یاد نگیرید و با محیط آشنا نشوید، سراغ کار نروید.
-
روی مهارت تمرکز کنید: به جای کارگری در رستوران یا تدریس غیرقانونی، به دنبال کارآموزی در شرکتها باشید. این کارآموزیها سکوی پرتاب شما برای دریافت “ویزای کار” (Z Visa) بعد از فارغالتحصیلی هستند.
-
فریلنسری را جدی بگیرید: امنترین راه درآمد، کار ریموت برای شرکتهای خارج از چین است.
سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا میتوانم با ویزای X2 (کوتاه مدت) در چین کار کنم؟
خیر. ویزای X2 معمولاً برای دورههای زبان زیر ۶ ماه صادر میشود و به هیچ عنوان قابلیت دریافت مجوز کار ندارد. کار کردن با این ویزا ۱۰۰٪ غیرقانونی است.
۲. حداقل حقوق کار دانشجویی در چین چقدر است؟
قانون مشخصی برای حداقل حقوق دانشجو وجود ندارد، اما عرف بازار برای کارهای ساده حدود ۲۰ تا ۳۰ یوان در ساعت و برای کارهای تخصصی (تدریس/مهندسی) بالای ۱۵۰ یوان در ساعت است.
۳. آیا درآمد دانشجویی مشمول مالیات میشود؟
بله. اگر به صورت قانونی کار کنید و درآمدتان از سقف معافیت مالیاتی (۵۰۰۰ یوان در ماه) بیشتر باشد، کارفرما موظف است مالیات بر درآمد را کسر کند.
۴. اگر پلیس مرا در حال کار غیرقانونی بگیرد چه کنم؟
متأسفانه راه فرار زیادی وجود ندارد. بهترین کار همکاری مودبانه، پذیرش اشتباه و درخواست بخشش است (که البته در قوانین ۲۰۲۶ چین تاثیر کمی دارد). پنهانکاری یا دروغ گفتن فقط جریمه را سنگینتر میکند.
